Ảnh minh họa tạo bởi AI.
Khoa học, công nghệ trở thành nền tảng của mô hình phát triển mới
Theo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc về Đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước, Nghị quyết về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam cần khẳng định tư tưởng phát triển cốt lõi trong kỷ nguyên mới là xây dựng năng lực tự chủ, sáng tạo và khả năng thích ứng của quốc gia; làm chủ tri thức và công nghệ; phát huy mạnh mẽ trí tuệ, bản lĩnh, văn hóa và sức sáng tạo của con người Việt Nam.
Mục tiêu hướng tới là xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc, có vị thế xứng đáng trong khu vực và trên thế giới.
Đáng chú ý, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu được xác định là hạ tầng nền tảng của giai đoạn phát triển mới. Điều này cho thấy các yếu tố khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đặt ở vị trí ngày càng quan trọng trong mô hình phát triển đất nước.
Để hiện thực hóa định hướng đó, Nhà nước sẽ đầu tư dẫn dắt vào hạ tầng nghiên cứu, hạ tầng dữ liệu, hạ tầng tính toán, phòng thí nghiệm trọng điểm, hệ thống tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, tài sản trí tuệ và nguồn nhân lực công nghệ. Đồng thời, một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ được định hướng hình thành trên cơ sở kết nối hạ tầng, tài chính, dữ liệu, tiêu chuẩn và thị trường, với sự tham gia nòng cốt của doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các trường đại học.
Con người là trung tâm của sự phát triển
Một trong những quan điểm xuyên suốt được nhấn mạnh trong kết luận là đặt con người ở vị trí trung tâm của mô hình phát triển mới.
Mọi chính sách phát triển phải hướng tới nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, năng lực sáng tạo, phẩm giá, cơ hội phát triển và thụ hưởng công bằng của nhân dân. Con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới cần có năng lực số, tư duy sáng tạo, khả năng học tập suốt đời, năng lực thích ứng nhanh với thay đổi, khả năng hợp tác trong môi trường toàn cầu, đạo đức số và tinh thần công dân số.
Cùng với đó, Nhà nước được định hướng chuyển mạnh sang mô hình quản trị hiện đại và kiến tạo phát triển, điều hành trên nền tảng số và dữ liệu, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và giải phóng các nguồn lực xã hội. Xã hội phát triển theo hướng xã hội học tập, xã hội sáng tạo, xã hội số, xã hội pháp quyền hiện đại và xã hội phát triển bao trùm.
Dữ liệu và AI - động lực của giai đoạn phát triển mới
Trong mô hình phát triển mới, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo được dành một vị trí nổi bật.
Kết luận đặt ra yêu cầu xây dựng khung pháp lý đồng bộ về quản trị dữ liệu quốc gia; hoàn thiện hệ thống dữ liệu quốc gia và thúc đẩy chia sẻ dữ liệu có kiểm soát. Dữ liệu được định hướng phát triển thành tài sản kinh tế trên cơ sở bảo đảm quyền riêng tư, an ninh mạng và chủ quyền dữ liệu quốc gia.
Bên cạnh đó, trí tuệ nhân tạo được xác định là một trong những động lực quan trọng của mô hình phát triển mới. Việc ứng dụng AI cần được thúc đẩy mạnh mẽ trong các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, tài chính, giáo dục, y tế, logistics, thương mại điện tử, an ninh mạng và quản trị công. Đồng thời, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về AI, xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và phát triển hạ tầng tính toán quốc gia phục vụ nghiên cứu, ứng dụng AI.
Những định hướng này cho thấy dữ liệu và AI được kỳ vọng trở thành những yếu tố quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Chuẩn bị cho những thay đổi của thời đại AI
Điểm nổi bật nhất trong kết luận là yêu cầu nhìn xa hơn chuyển đổi số thông thường để chuẩn bị cho thời đại của trí tuệ nhân tạo tổng quát, robot tự động, sinh học tổng hợp, điện toán lượng tử và các công nghệ có khả năng làm thay đổi căn bản cấu trúc lao động.
Cùng với việc phát triển công nghệ, Nghị quyết được yêu cầu chủ động dự báo và chuẩn bị cho những thay đổi về ngành nghề, lĩnh vực cũng như yêu cầu kỹ năng lao động trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh chóng.
Đây cũng là cơ sở để định hướng phát triển các ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và khả năng lan tỏa công nghệ như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, dữ liệu, công nghệ vật liệu, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, năng lượng mới, công nghiệp quốc phòng - an ninh lưỡng dụng, logistics, tài chính hiện đại và nông nghiệp công nghệ cao.
Hướng tới mục tiêu phát triển đến giữa thế kỷ XXI
Theo tầm nhìn được xác định, đến giữa thế kỷ XXI, Việt Nam phấn đấu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, có nền kinh tế hiện đại, nền khoa học - công nghệ tiên tiến; xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, hạnh phúc; quốc phòng, an ninh vững chắc; uy tín và vị thế quốc tế ngày càng cao.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, mô hình phát triển mới đặt trọng tâm vào nâng cao năng lực tự chủ chiến lược của đất nước; bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh dữ liệu, an ninh tài chính; phát triển con người Việt Nam toàn diện; xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại trên nền tảng số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo; xây dựng xã hội số và công bằng số.
Có thể thấy, những định hướng được nêu trong kết luận không chỉ xác lập các mục tiêu phát triển dài hạn mà còn cho thấy yêu cầu chuẩn bị cho những biến đổi sâu sắc của thời đại công nghệ mới. Trong đó, việc nhìn xa hơn chuyển đổi số để chủ động đón đầu kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và các công nghệ nền tảng được xem là một trong những điểm nhấn đáng chú ý của tư duy phát triển mới.