Bảo vệ thiên nhiên là điều tất yếu hiện nay để có thể phát triển bền vững và bảo đảm cho tương lai của loài người. Hơn nữa, đó là một vấn đề đạo lý cũng như thực tiễn là phải quản lý việc phát triển sao cho không đe dọa đến sự sống của các loài hoặc làm hủy hoại nơi sinh sống của chúng. Phải cùng nhau phối hợp hành động để đảo ngược xu thế phá hoại hiện nay của chúng ta nhằm bảo vệ cấu trúc, chức năng và tính đa dạng của của hệ thống thiên nhiên trên Trái đất mà loài người hoàn toàn lệ thuộc. Chúng ta cần bảo vệ tính đa dạng sinh học, bảo vệ hệ nuôi dưỡng sự sống và đảm bảo phải sử dụng tài nguyên tái tạo một cách bền vững.

Đa dạng sinh học là sự đa dạng về tất cả dòng gen về loài và hệ sinh thái trên hành tinh này. Để bảo vệ được tính đa dạng sinh học, điều quan trọng là không phải chỉ giữ an toàn cho những loài yếu chịu đựng hoặc những loài đang lâm nguy, mà phải bảo vệ toàn bộ hệ sinh thái bằng cách thành lập các khu bảo vệ đặc biệt và bằng nhiều biện pháp bảo vệ rộng rãi những vùng sinh sống của các loài trong toàn bộ môi trường.

1. Giảm bớt tiêu thụ

 Tất cả các nước phải có kế hoạch gấp rút để bảo vệ tài nguyên và đảm bảo quản lý việc sử dụng tài nguyên được bền vững. Riêng các nước thu nhập cao phải có một nghĩa vụ đặc biệt nhằm giảm bớt mức tiêu thụ khổng lồ về năng lượng và nguyên liệu. Từ năm 1970 đến năm 1986, nhiều nước đã đạt được kết quả khả quan như: Mỹ (giảm 12%), Luxembourg (33%), Anh (10%) và Đan Mạch (15%), trong khi đó, tại nhiều nước khác mức độ lại tăng lên.

Bảo vệ tài nguyên phải đi đôi với nâng cao chất lượng cuộc sống nên cần thực hiện cùng một lúc ba hành động sau đây:

- Thứ nhất là phát triển nhiều kỹ thuật có hiệu quả hơn nữa.

- Thứ hai là phải đề xuất các chính sách về kinh tế và điều hành để xúc tiến mạnh mẽ việc chuyển sang một xã hội ít xả rác (sẽ ít ô nhiễm).

- Thứ ba là mỗi cá nhân phải hiểu được rằng họ được lợi như thế nào khi thay đổi hành động cũng như cách tiêu dùng và bắt đầu đòi hỏi những sản phẩm ít gây tác hại đối với môi trường hơn.

2. Thuế và người tiêu thụ

Đánh thuế vào việc dùng năng lượng và các tài nguyên khác là một phương pháp khuyến khích cải tiến kỹ thuật và cách tiêu thụ có hiệu quả cả ở lĩnh vực công nghiệp lẫn gia đình. Tuy nhiên, các chính phủ cần phải tìm cách thực hiện trong hoàn cảnh của nước mình sao không gây thêm khó khăn cho người dân. Điều này có thể thực hiện dễ dàng nếu vẫn giữ nguyên tổng số tiền thuế không thay đổi. Ví dụ có thể hạ bớt thuế thu nhập để bù vào tăng giá. Đối với những người ăn lương hưu và người nghèo nên miễn tiền điện và chất đốt.

Biện pháp này có thể gây ra sự chống đối cho rằng thuế tài nguyên lại chặt thêm vào các thứ thuế hiện hành là không thể chấp nhận được về mặt chính trị. Nhưng thuế tài nguyên được đề ra để thay thế hoàn toàn hoặc từng bộ phận thuế  hiện có, phù hợp với nguyên tắc trả tiền sử dụng, nguyên tắc này chỉ rõ ràng giá cả của tất cả cả các bộ phận của nền kinh tế phải phản ánh chi phí xã hội toàn bộ của việc sử dụng hoặc làm hao mòn một nguồn tài nguyên.

Người tiêu thụ có thể đóng góp rất nhiều qua sức mua hàng của họ. Là người tiêu thụ “xanh”, mỗi người trong chúng ta có thể làm một điều gì cho dù vấn đề nghiêm trọng như thế nào và chính phủ đã làm gì? Những người tiêu thụ có thể chọn mua hàng này hay hàng khác, nơi đã tái sử dụng nguyên liệu hoặc không mua các sản phẩm không cần thiết. Tác dụng phối hợp nhiều hành động “xanh” của hàng triệu người có thể làm thay đổi cách thức tiêu thụ.

3. Những hành động ưu tiên 

 a. Nâng cao nhận thức

Thông qua những cuộc thảo luận, giáo dục và tuyên truyền giữa các cá nhân, nhà trường, tổ chức phi chính phủ, nhà doanh nghiệp và các chính phủ để phổ biến những ý tưởng sau đây:

- Khả năng chịu đựng của trái đất không phải là vô hạn.

- Ổn định dân số là điều chủ chốt và là trách nhiệm của tất cả mọi người.

- Việc sử dụng quá mức và lãng phí các nguồn tài nguyên sẽ dồn chúng ta đến giới hạn cuối cùng của sức chịu đựng của trái đất.

- Nhân dân ở các nước có thu nhập cao có thể hạn chế tiêu xài xa xỉ mà vẫn không hạ thấp chất lượng cuộc sống và tích lũy được tiền của.

b. Phải kết hợp vấn đề dân số với tiêu thụ tài nguyên vào trong các chính sách và kế hoạch của Nhà nước.

 Nhà nước cần phải có những chính sách rõ ràng, cụ thể để hạn chế dân số và những chính sách đó phải có ý nghĩa chủ đạo trong kế hoạch phát triển của Nhà nước. Những chính sách và kế hoạch đó phải:

- Xác định mục tiêu rõ ràng về mức dân số ổn định và bền vững.

- Xác địng mục tiêu giảm mức tiêu thụ năng lượng và các tài nguyên khác ở một mức độ tiêu thụ thấp trên thế giới.

- Khuyến khích các khu vực tư nhân và các tổ chức phi chính phủ thực hiện các chương trình hỗ trợ kế hoạch hóa gia đình và giảm mức tiêu thụ tài nguyên.

c. Tài trợ cho dịch vụ kế hoạch hóa gia đình ở những nước có thu nhập thấp

Các chính phủ và các cơ quan hỗ trợ quốc tế cần tăng cường hơn nữa việc giúp đỡ dịch vụ kế hoạch hóa gia đình. Để đạt được yêu cầu hiện tại cũng như tương lai nhằm mục đích giảm tỷ lệ sinh đẻ. Để các chương trình này thành công cần phải:

- Tăng gấp đôi chi phí hàng năm về kế hoạch hóa gia đình, một nửa số này là do cơ quan viện trợ nước ngoài cung cấp.

- Đưa vấn đề kế hoạch hóa gia đình thành một bộ phận quan trọng của tất cả các chương trình phát triển nông thôn cũng như đô thị và được chi một phần ngân sách của chương trình.

- Khuyến khích mọi người dùng nhiều phương pháp và giúp họ lựachọn phương pháp thích hợp.

d. Phát triển thử nghiệm và áp dụng kỹ thuật có hiệu quả về tài nguyên

 Việc sử dụng có hiệu quả các loại tài nguyên giúp tiết kiệm được tiền và khuyến khích sáng tạo kỹ thuật, cũng như làm giảm bớt tiêu thụ và ô nhiễm. Để đẩy mạnh việc ứng dụng kỹ thuật mới thích hợp, các nước thu nhập cao cần phải:

- Dùng biện pháp khuyến khích kinh tế và các quy chế để động viên các nhà máy, các ngành phục vụ công ứng dụng và đầu tư vào các kỹ thuật có hiệu quả cải thiện môi trường.

- Lập ra các giải thưởng cho các sản phẩm và phương pháp sản xuất tốt đối với môi trường.

- Cải tiến kỹ thuật và viện trợ kỹ thuật cho các nước thu nhập thấp.

4. Đánh thuế năng lượng và các nguồn tài nguyên khác ở các nước tiêu thụ cao.

Thay thế một số thuế hiện hành bằng thuế sử dụng năng lượng và các tài nguyên khác để khuyến khích những kỹ thuật có hiệu quả, ít lãng phí và ít ô nhiễm hơn, dùng tài nguyên tái tạo nhiều hơn tài nguyên không tái tạo và tạo ra những sản phẩm lâu bền hơn.

5. Hãy trở thành người tiêu thụ “xanh”

Có thể làm tăng hiệu quả những thứ tiêu dùng ở nhà hàng ngày bằng những việc đơn giản như tiết kiệm điện, cải tiến việc phân loại rác để sử dụng. Người tiêu thụ đặc biệt ở các nước thu nhập cao, có thể dùng sức mua của mình để đẩy mạnh những thứ hàng hóa ít gây hại nhất cho môi trường. Họ có thể làm điều đó bằng cách:

- Nắm được đầy đủ thông tin về sản phẩm và dịch vụ.

- Ý thức đầy đủ về những sản phẩm an toàn đối với môi trường.

- Giải thích lý do chọn sản phẩm với các nhà sản xuất và người bán.

- Nâng cao nhận thức, kiến thức cho mọi người về vấn đề này.

- Động viên gia đình bạn bè, làng xóm mọi người cùng thực hiện tiêu thụ “xanh”.

PGS. TS Nguyễn Đức Khiển